Inschrijven voor het boek Bakje Troost 2021

Hebt u belangstelling voor dit unieke boek Bakje Troost, van oude naar nieuwe rouw rituelen in Nederland . Stuur dan een mail naar bakjetroost@culinairerfgoedcentrum.com

U krijgt een bericht wanner dit unieke boek gepubliceerd wordt en welke kosten hier aan verbonden zijn.

Hebt u een uniek verhaal of een bijzondere ervaring, laat het ons weten. Wij nemen het graag mee.

Fragment van een recept van leedgebak

Hartelijke groet Carolina Verhoeven

Eikensingel 30 8433 JK Haulerwijk

Inleiding:

Het omgaan met rouwen wordt steeds belangrijker en is momenteel flink in beweging.

Rouwverwerking is niet alleen het verwerken van verdriet als een dierbare overleden is. 

Er is een dunne draad tussen leven en rouwen. Respect voor elkaars rouwcultuur is een noodzaak in multicultureel Nederland.

De wens om een duurzaam rouwproces te realiseren wordt daardoor steeds noodzakelijker.

Als je elkaars cultuur niet kent wordt er alleen geoordeeld.

We houden de dood liefst op afstand, de dood trekt aan maar stoot ook af.  Het erover praten hoort net als over kunst bij het dagelijks leven.

Zo brengen rituelen en tradities een houvast in crisissituaties bij rouwverwerking bij het laatste ritueel.

Uitvaartrituelen worden gecreëerd om anderen in staat te stellen zich aan te kunnen passen aan de dood van een sociaal schepsel.

Daarnaast hebben uitvaartrituelen ook een troostende rol: ze helpen individuen om zich persoonlijk aan te passen aan het verliest van een naaste. Het uitvaartritueel wordt vaak gezien als een middel om afscheid te nemen van de overledene.

Vroeger werden uitvaartrituelen in Nederland vooral vormgegeven door de kerk. Dit gebeurde volgens een relatief vast patroon. Met veel rituelen werd de uitvaart van een overlede geregeld. Dit voor het welzijn van zijn zielenrust. Tegenwoordig zijn er veel alternatieven voor een uitvaart, en wordt het ritueel op verschillende manieren vormgegeven. Deze verandering is het gevolg van het langdurige proces van verwereldlijking het distantiëren van de kerk als institutie. Het rouwritueel kent een rijk verleden, denk maar eens aan het bakje troost en het plakje cake, maar waar komt deze traditie vandaan? Culinaire rituelen zijn immers een belichaming van werelden van betekenis, oftewel ze zijn een cultureel gedachtegoed. Wanneer culinaire rituelen door middel van symbolen een verbinding creëren tussen dit cultureel gedachtegoed en de concrete situatie, voldoen ze aan de behoefte tot stabilisering van een crisissituatie en zijn ze dus effectief. Wanneer men echter een ritueel radicaal verandert, zoals uitsluitend een kopje koffie en plakje cake, sluit dit vaak niet meer aan bij de belevingswereld van mensen en verliest het zijn werking.

In het rijke verleden was er nauwelijks aandacht voor verduurzaming of innovatie in het rouwritueel. Overblijfsels van rouw rituelen staan nu in een museum. Hoewel uitvaartrituelen vóór de jaren 90 grotendeels werden vormgegeven door een geestelijke of een uitvaartbegeleider, lijkt de wens om als nabestaanden invloed te hebben op deze rituelen steeds meer te groeien.

Door individualisering en personalisering verdwijnt rituele creativiteit en lijdt dit tot dat steeds meer uitvaartondernemingen zich gaan richten op de wensen van nabestaanden. Door de uitvaart zelf in handen te nemen, kunnen ze deze toespitsen op de overleden persoon. Tijdens de voorbereiding van een persoonlijke uitvaart wordt er gezocht naar rituelen en symbolen die mensen aanspreken en passen bij de desbetreffende overledene en nabestaanden. Er kan bijvoorbeeld rekening worden gehouden met bezigheden die de overledene belangrijk vond, met zijn liefhebberijen of met voorwerpen die in het dagelijkse leven een bijzondere betekenis hadden. Duurzaamheid door een mycelium kist te gebruiken die afbreekbaar is. Er wordt aan mensen niet gevraagd of ze na een crematie de as willen uitstrooien, maar waar ze deze willen uitstrooien. Hoewel elke uitvaart uniek is, leggen uitvaartondernemingen een sterke nadruk op persoonlijke uitvaarten, maar zijn de meesten daarvan niet zo uniek als wordt voorgedaan. Uitvaarten gaan dikwijls volgens dezelfde routines en de verschillen blijken meestal niet groot. Er wordt vaak een beperkt pakket van symbolen en rituelen aangeboden waarmee mensen de uitvaart kunnen vormgeven. Er wordt vanuit gegaan dat er op deze manier voldoende ruimte voor “rituele creativiteit” bestaat. Deze ruimte is echter minder breed dan de uitvaartondernemingen het aan de nabestaanden doen voorkomen. Zo aandacht voor eten ritueel nauwelijks aan bod. Binnen Nederland is daar nauwelijks aandacht aan besteed. Wat komt er in multicultureel Nederland op tafel tijdens en na een uitvaart op tafel. Zijn de ingrediënten nog wel verkrijgbaar? Hoe veranderen deze rituelen in de eerste tweede en derde generatie van migranten en reizigers?

In de afgelopen jaren heb ik daar onderzoek in rituele eet-symbolen gedaan. Dit door veel interviews-lezingen en presentaties bij de 10 grootste multiculturele groepen in Nederland.

Ook dit in combinatie met welke culinaire symbolen worden er op grafzerken weergegeven. Als voorbeeld een bos met wortels uitgebeiteld op grafzerken van een herenboer in Broek op Langedijk in 1645, of een bus met aardappelmeelpoeder uitgebeeld op de tombe van de aardappel fabrikant Scholtens in Groningen. Een baby die uit de boerenkool komt op een kindergrafzerk in Utrecht. En de rol van de papaver (rust zacht) in 400 jaar sterven. De rol van ritueel begraven van minderheden in Nederland.

Omdat ik een subsidie traject wilde aangaan, heb ik een enquête uitgezet, zowel jongeren en vakgenoten in de begrafenis branche als bij een brede groep in de algemene media, zoals LinkedIn-facebook en Instagram. Dit met verrassende resultaten. Deze enquête geeft ons het inzicht dat er een groot behoefte is aan naslagwerk over alledaagse nieuwe rouw rituelen. Hoe zijn ontstaan en hoe zijn deze toe te passen en bruikbaar te maken in onze huidige samenleving. Er is niet alleen een groeiend behoefte maar ook enthousiasme gekweekt.